Kto z nas nie zastanawiał się nad tym, czy nie jest potajemnie obserwowany przez wielkie koncerny obsługujące nasze poczty elektroniczne, komórki, karty kredytowe czy konta bankowe? Nie widzimy obserwujących nasze „elektroniczne życie”, ale wciąż mamy wrażenie, podejrzenie, że patrzą na to gdzie jesteśmy, co piszemy, jak wydajemy pieniądze… Ponad 200 lat temu żył człowiek, który wymyślił idealną, diabelnie skuteczną metodę obserwowania ludzi tak, by nie wiedzieli czy się na nich patrzy, ale wciąż czuli czyjeś oczy na sobie. Ponad 100 lat temu w oparciu o tę metodę w Toruniu zbudowano słynne więzienie znane jako „Okrąglak”. Dziś chcemy opowiedzieć historię szaleńczego pomysłu totalnej inwigilacji i powiązaną z nią historię Torunia, Polski, Europy. Bo wszystko co nas otacza, ma swoje korzenie w tym, co zrodziło się kiedyś, dawno temu…

O filmie Panoptikon

„Panoptikon” to nowy projekt Marcina Gładycha i ekipy znakomicie przyjętego filmu „Hakerzy wolności”. Teraz chcą opowiedzieć nam o stuleciu historii Torunia i Polski widzianym przez pryzmat… więźniów legendarnego toruńskiego aresztu zwanego „Okrąglakiem”. Więzienia idealnego…

Gładych to ceniony autor filmowy, nagrodzony Kujawsko-Pomorską Nagrodą Filmową Flisak Tofifest. Jego najważniejsze dzieło — „Hakerzy wolności” — powstało w 2010 roku. Ten fabularyzowany dokument opowiada o jednej z najbardziej brawurowych akcji opozycyjnych w dziejach świata. O przeprowadzonym w 1985 roku ataku „hakerskim” naukowców z Torunia na komunistyczną telewizję. W rok po sukcesach „Hakerów wolności” Gładych wrócił za kamerę, by stworzyć nowy film — „Panoptikon”.

100 lat widziane zza krat

Tym razem twórca opowiada nam w nieszablonowy sposób historię Torunia, a poprzez nią Polski i Europy, opierając się na losach ludzi więzionych w ciągu ostatniego stulecia w toruńskim areszcie nazywanym „Okrąglakiem”. „Okrąglak” to wyjątkowa budowla. Powstał pod koniec XIX wieku na miejscu gotyckiej baszty Koci Ogon. Ta architektoniczna zagadka została zbudowana w oparciu o koncepcję „panoptikonu”.

Film „Panoptikon” jest fabularyzowanym dokumentem, który ukazuje historię Torunia poczynając na 1901 roku, a kończąc w roku 1989. Scenariusz osnuty został wokół pięciu ważnych dla historii wydarzeń, których ofiary lub sprawcy więzieni byli w „Okrąglaku”. Akcja rozpoczyna się w 1901 od procesu Filomatów Pomorskich, toczy się poprzez odzyskanie niepodległości w 1920 roku i tragedię okupacji niemieckiej (1939–1945), a kończy na procesie morderców ks. Jerzego Popiełuszki.

Produkcja

Latem i jesienią 2011 i 2012 roku powstały sceny fabularne realizowane w Toruniu na wieży Ratusza Staromiejskiego, w Dworze Artusa oraz plenerowe, prezentujące epizody z życia Jeremy’ego Benthama w Londynie. W scenach fabularnych grają m.in. Krystian Wieczyński, Radosław Smużny, Jarosław Felczykowski, Paweł Tchórzelski, Michał Naleśniak, Jolanta Teska i wielu innych, znanych już z polskiego kina niezależnego i teatru.


Projekt: Monika Bojarska

Ideapanoptikonu

Panoptikon klasycznie jest nazwą projektu więzienia, którego autorem był brytyjski filozof Jeremy Bentham. Nazwa wywodzi się z języka greckiego, gdzie „pan” oznacza wszystko, a „opticon” — widzieć. Idea tej koncepcji została użyta po raz pierwszy w opublikowanej w 1787 roku pracy Benthama „Panoptikon albo Dom Nadzoru opisujący ideę nowych zasad budowy wszelkich zakładów, w których wszelkiego rodzaju osoby winny się znajdować pod nadzorem, w szczególności więzień, ale też aresztów, fabryk, warsztatów, przytułków, lazaretów, manufaktur, szpitali, domów wariatów i szkół”. Niezwykłość Panoptikonu miała polegać na tym, że jego konstrukcja umożliwiałaby więziennym strażnikom obserwowanie więźniów tak, by nie wiedzieli, czy i kiedy są obserwowani. Co prawda Benthamowi nie udało się nigdy realnie zbudować „panoptikonu”, ale jego idea zainspirowała twórców zakładów karnych w Londynie, Filadelfii, i właśnie w Toruniu.

Sylwetka reżysera

MARCIN GŁADYCH — reżyser filmowy, fotografik, twórca prac graficznych i multimedialnych. Laureat Kujawsko-Pomorskiej Nagrody Filmowej Flisak Tofifest 2010 przyznanej przez Prezydenta Miasta Torunia za wkład w rozwój lokalnego kina. Autor wielu wystaw indywidualnych i zbiorowych. Twórca niezależny. Reżyser kilkunastu filmów niezależnych. Zajmuje się fotografią komputerową. W latach 90. współpracował z wieloma czasopismami ogólnopolskimi (ok. 20 tytułów). Publikował zdjęcia mody, ilustracyjne, pisał artykuły i wywiady. W 2006 roku powołał do życia wraz z Pawłem Jaworskim Festiwal Filmów z Diaskopu — wydarzenie łączące w sobie film, swoiście pojęty video-art i performance, które powstało jako impreza towarzysząca toruńskiemu festiwalowi filmowemu Tofifest. W 2007 roku wyreżyserował „filozoficzny spektakl multimedialny” pt. „Gyom, Tat, E(eeee)tam” oparty na bajkach L. Kołakowskiego. Autor wielu nietypowych akcji, takich jak Akcja Fotograficzna — Das Geburtstagfoto i Festiwal Jednego Gościa.

Autorzy zdjęć

JACEK BANACH — reżyser, scenarzysta, operator, montażysta i dźwiękowiec. Urodzony w Toruniu w 1980 r. Stanowi ważne ogniwo toruńskiego środowiska artystycznego. Współpracuje z teatrami im. Wilama Horzycy i Wiczy, współtworzy programy dla telewizji regionalnej (m.in. „Aleja Gwiazd na L4” w TVP INFO, „Kadra 2012” w TVP 1, „Rytm na lato” w TVP Bydgoszcz, „Polska dobrze smakuje” w TVP Polonia, „Od Ameryczki do Żabiego Rogu” w Podróże TV), współpracuje z Marcinem Gładychem (m.in. filmy „Jadą z Mrożkiem”, „Trzy życzenia” i „Hakerzy wolności”). W 2006 roku zrealizował etiudę fabularną „Późną nocą”, która zdobyła wyróżnienie na festiwalu filmowym „Kręci się”. Prowadzi filmową agencję produkcyjną TU-STUDIO.

ADAM FISZ — artysta, fotografik. Ukończył Studium Fotograficzne w Warszawie oraz Wyższe Studium Fotografii PWSFTViT w Łodzi. Członek rzeczywisty Związku Polskich Artystów Fotografików, Fotoklubu RP i Stowarzyszenia Twórców. Od 1984 roku prezentuje swoje fotografie na wystawach indywidualnych i zbiorowych. Od 1994 roku pracuje dla agencji reklamowych, firm i klientów indywidualnych. Wykonuje fotografie reklamowe i użytkowe produktów, żywności, architektury, a także zdjęcia korporacyjne, fotografie mody i sesje wizerunkowe. Jego prace dla Ambry, Broka, Coty, Dekorglassu, Delecty, EIB, Erbudu, Gametu, Horteksu, Krakusa, MDD, Nitechu, Procter&Gamble, Röben, Sorayi i Vinpolu były publikowane m.in. na plakatach oraz w kalendarzach, prasie i katalogach.

Autorka fotografii

ANNA WOJCIULEWICZ — od lat fotografuje życie artystyczne Torunia, współpracuje jako fotoreporter z toruńskimi mediami (od 2009 roku z Radiem Gra, „Gazetą Pomorską” i „Teraz Toruń”) oraz wieloma instytucjami kulturalnymi. Jej fotorelacje publikowane są na bieżąco między innymi na portalu www.gra.fm. Stypendystka Miasta Torunia w dziedzinie kultury (drugie półrocze 2011 roku); współautorka fotografii wykonywanych w ramach akcji fotograficznej „Das Geburtstagsfoto” (2011 i 2012 — Kontrapunkt); autorka wystaw fotograficznych: „Toruńska Scena Muzyczna I” (2011 — Kontrapunkt, Toruń), „Toruńska Scena Muzyczna II” (2011 — Od Nowa, Toruń), „Toruńska Scena Muzyczna III” (2011 — NRD, Toruń), „Moskwa w Jarocinie” (2011 — Hard Rock Pub Pamela, Toruń); autorka zdjęć wielu toruńskich zespołów, m.in. Rejestracji, Bikini, Butelki, Ergo, Mr Lajt, MGM, Aberdeen; współpracuje z czasopismami: „Twój Blues”, „Tatuaż”, „Perkusista” oraz na wielu portalach poświęconych muzyce i oficjalnych stronach artystów.

Autor scenografii

DOMINIK KAMIL SMUŻNY — urodzony w 1976 roku. Artysta wszechstronny. W swojej pracy zajmuje się rzeźbą, instalacją, szeroko rozumianą twórczością akcjonerską, jest autorem wielu realizacji interdyscyplinarnych, w których w interesujący sposób łączy ze sobą rozmaite techniki plastyczne, dzięki temu osiągając niezwykłe efekty. Scenograf teatralny i filmowy, prowadzi także warsztaty dla młodych adeptów sztuki scenicznej, przekazując im swój niezwykle bogaty warsztat. Współtwórca inicjatywy artystycznej Instytut B61. Autor i uczestnik wielu wystaw indywidualnych i zbiorowych, a także plenerów artystycznych. Laureat i uczestnik wielu festiwali, doceniony między innymi nagrodą Ministra Kultury i Dziedzictwa Narodowego na Międzynarodowym Festiwalu Teatralnym „Zdarzenia” w Tczewie. W pierwszej części (do końca marca 2012 roku) projektu „Panoptikonu” odpowiedzialny za scenografię, rekwizyty i kostiumy. Od kwietnia 2012 roku pion scenograficzny przejęli Karolina Wierzbicka-Gładych, Marcin Gładych, Joanna Solarska i Maryla Walkowska. Scenografia współtworzona była także przez przyjaciół filmu oraz społeczność skupioną wokół Facebookowych profili „Panoptikonu”.

Autorzy scenariusza

MARCIN GŁADYCH

MARCELI SULECKI — były redaktor naczelny największego serwisu kulturalnego w Toruniu „Kulturalny Toruń”, recenzent. Był redaktorem naczelnym miejskiego portalu społecznościowego „OrbiToruń”, od 2010 roku współpracuje z magistratem i organizacjami pozarządowymi, organizuje patronaty medialne i współorganizuje inicjatywy społeczne i obywatelskie. W latach 2009–2010 był dziennikarzem „Gazety Wyborczej” w Toruniu i współautorem bydgosko-toruńskiego dodatku „Co jest grane?”. Prowadził szeroką współpracę dramaturgiczną przy inicjatywach teatralno-edukacyjnych. Jest project managerem Fundacji Win-Win zajmującej się działalnością kulturotwórczą. Koordynuje projekty (m.in. „Ustawka”, która była prezentowana na EURO 2012 w Kijowie). Zajmuje się także działalnością obywatelską, brał udział w akcji „Wybieram — wymagam” (raporty o działaniach parlamentarzystów z okręgu toruńsko-włocławskiego), jest współautorem scenariusza do filmu „Hakerzy wolności” o działaczach toruńskiej opozycji z lat 80.

II REŻYSER, KRYSTIAN WIECZYŃSKI — aktor teatralny i filmowy, happener, tap dancer, animator kultury, pedagog teatru i cyrku, współzałożyciel Teatru Wiczy. W latach 2006–2010 współpracował z Teatrem Biuro Podróży. Zaangażowany w rozwój filmu w regionie, nagrodzony Kujawsko-Pomorską Nagrodą Filmową Flisak Tofifest 2007. Współpracował m.in. z Waldemarem Grzesikiem jako aktor w filmie „Brat czeka na końcu drogi” (2005) i „Najświętszych słowach naszego życia” (2007); z Marcinem Gładychem przy „Trzech życzeniach” (2008, rola) i „Hakerach wolności” (2010, drugi reżyser, rola) oraz w wielu projektach z pogranicza filmu eksperymentalnego i wideoperformensu. Wielokrotnie nagradzany na festiwalach teatralnych i filmowych. Wybrane realizacje z Teatrem Wiczy: „Sieczce”, „Sezon w piekle”, „Po prostu”, „Czyściciel dywanów”, „Emigranci”, „Ja, Dyktator”. Wybrane tytuły z Teatrem Biuro Podróży: „Carmen Funebre”, „Makbet”. Brał udział w realizacji i premierowej obsadzie spektaklu „HofD”.

RADOSŁAW GARNCAREK — aktor teatralny i filmowy, happener, absolwent Wydziału Aktorskiego Państwowej Wyższej Szkoły Filmowej Telewizyjnej i Teatralnej w Łodzi. Od 2000 roku aktor Teatru im. Wilama Horzycy w Toruniu, od 2008 roku aktor Teatru Wiczy. W latach 2004–2006 prowadził „Próby otwarte, czyli interaktywne czytania dramatów” w Saloniku Artystycznym „Maska” przy Teatrze im. Wilama Horzycy w Toruniu. W latach 2006–2009 prowadził niezależną grupę stepującą „TaP.aP” przy Teatrze Wiczy. Od kilku lat współpracuje z Marcinem Gładychem. Jest współtwórcą takich filmów, jak „Hakerzy wolności” oraz powstający „Panoptikon”.

Product Manager

DOROTA SCHREIBER — urodzona 12 września 1983 roku w Toruniu. Absolwentka Studiów Pedagogicznych (praca naukowa: „Dialog jako porozumienie w/dla pokoleń”) na Uniwersytecie Mikołaja Kopernika w Toruniu oraz absolwentka podyplomowych Studiów z Zarządzania na Wydziale Nauk Ekonomicznych i Zarządzania na UMK w Toruniu. Koordynator projektów: „Music Panoptikon” — tworzenie teledysków jako nowoczesnych źródeł wiedzy, „Searching for the city” — międzynarodowa wymiana dla młodzieży, „Pocztówki z Nigdy Nigdy” — warsztaty video i scenograficzne dla młodzieży, „Warsztaty muzyki robionej głosem”, „Subiektywność Świata”, „Toruń Story” — Grupy Nieformalnej VideoSekcja, „Demoscena”; sztuka 8 i 16 bitowa” — spotkanie stowarzyszenia Horror Vacui; tworząca w 2009 roku portal ekologiczny.torun.pl Fundacji Pracownia Zrównoważonego Rozwoju; obecnie Przewodnicząca Zarządu Fundacji YouHaveIt.

Dźwięk i muzyka

RAFAŁ KOŁACKI — jego zainteresowania niemal od zawsze związane były z muzyką. Jako archeologa interesowała go głównie archeomuzykologia, jako etnologa — etnomuzykologia i muzyczne subkultury młodzieżowe, jako praktyka — przede wszystkim hard core/punk i muzyka etniczna (szczególnie rytualna), ale nie tylko. Aktualnie, nie porzucając starych fascynacji, pasjonuje się badaniem dźwiękowej tkanki miejskiej. Jest pomysłodawcą i współtwórcą multimedialnego projektu Tonopolis, który w sposób subiektywny miał scharakteryzować dźwiękowe otoczenie Torunia. Prowadzi warsztaty edukacyjne z dziećmi i studentami, próbując ich uwrażliwić na dźwięki sonosfery, świadome, głębokie nasłuchiwanie. Nagrywa, słucha, tworzy, ale również analizuje teoretycznie zgromadzony materiał, chcąc w swoich badaniach poruszyć problem wzajemnego stosunku dźwięku (to, jak słyszymy) do cech i ról społecznych, jakie przyjmujemy. Interesuje go również komunikacyjna funkcja dźwięku — to jak, gdzie i kiedy dźwięki stają się komunikatami.

Kierownik produkcji

MICHAŁ NALEŚNIAK — rodowity torunianin. Absolwent historii UMK. Animator kultury. Współzałożyciel kolektywu satyrycznego „Kompania M3”. Współtwórca scenariusza oraz współproducent pierwszej komedii o Krzyżakach „1409 — Afera na zamku Bartenstein” (2005) z Janem Machulskim i Borysem Szycem w rolach głównych. Dziennikarz radiowy współpracujący m.in. z Radiem Toruń, grupą „GRA”, radiostacjami „EL” Bydgoszcz, Gold FM, Radiostacja czy Super FM. Od lat współpracuje również z radiową Trójką. W 2011 roku koordynator Międzynarodowego Festiwalu Filmowego Tofifest.

Informacje kontaktowe

Kontakt prasowy w sprawie filmu
Jarosław Jaworski
+48 602 73 14 11
kultura@kontakt-pr.pl